مىشود . تجارت آنجا با اهل بادكوبه و ساليان و لنكران و دربند و حاجى ترخان و تركمان است . مركبات خوب به عمل مىآيد . معتمد الدوله در عهد مرحوم خاقان عمارت خوبى در اينجا ساخته است . « 3 » انزلى در زمان محمد شاه و ناصر الدين شاه در عهد دولت محمد شاه مرحوم در جايى كه مرداب داخل دريا مىشود و محل عبور كشتيهاست ، باستيانى « 4 » به جهت توپخانه ساخته‌اند . در اين اوقات به امر اعليحضرت ناصر الدين شاه مقابل باستيان ، مناره [ اى ] ساخته‌اند « 5 » كه شبها در سر مناره چراغ گذاشته مىشود كه كشتيها در وقت انقلاب هوا راه عبور خود را از دست نداده ، به سلامت گذرند . « 6 » بسيار زمين مستعد باصفايى است . حيف كه به اندازهء قابليت و مكانيت خود آبادى ندارد . آبش از چاه و رود [ است ] . آب رودش به جهت زراعت به روى زمين نمىآيد . از سمت طالش مىتوان آب رود [ را ] به اراضى انزلى آورد . اگر چنين شود [ 13 ب ] زراعت بسيار مىتوان كرد . حكايت حكايت عجيبى از جمع كثيرى از اهالى انزلى و تجّار دريا شنيده شد . العهدة على الراوى . بسيارى مىگفتند خود ديده‌ايم و در اين كار تجارت كرده‌ايم [ كه ] در آن سمت دريا در اراضى تراكمه ، زمينى است كه چشمه‌هاى نفت

--> ( 3 ) . « و يكى هم عمارت مشهور به عمارت معتمد الدوله است كه در اوايل اين دولت ابد آيت منوچهر خان معتمد الدوله حسب الامر ساخته و با گچ و آجر دو مرتبه ، و بسيار خوب عمارتى است » . ( سفرنامهء فراهانى ، ص 51 ) . ( 4 ) . باستيان ، باستيون Bastion - Bastione قلعه و استحكامات نظامى است . در اينجا مقصود عمارت توپخانهء انزلى مىباشد . ( 5 ) . « و در نزديك توپخانه ، منار بلندى است كه از جانب ديوان اعلى ساخته شده . . . » . ( سفرنامهء فراهانى ، ص 52 ) . ( 6 ) . « و قريب پنجاه تومان مخارج به اين اسم از ديوان اعلى مىگيرند . و شبى يك چراغ نفتى روشن مىكنند كه شش هفت تومان بيشتر مخارج ندارد » . ( همان كتاب ، ص 52 ) .